Và đó chính là lý do mà ...
Sau hơn hai mươi năm, Spider-Man của Tobey Maguire vẫn chưa bị thay thế
Người ta thường giải thích điều đó bằng hai chữ “hoài niệm”, nhưng thật ra lý do sâu xa hơn nhiều. Spider-Man của Tobey Maguire tồn tại lâu đến vậy không phải vì cậu là phiên bản đầu tiên, mà vì cậu là phiên bản giống con người nhất. Peter Parker của Tobey không mang cảm giác của một biểu tượng giải trí được thiết kế hoàn hảo để bán vé. Cậu không quá ngầu, không quá hài hước, không sở hữu những màn đối thoại bóng bẩy kiểu MCU hiện đại. Thay vào đó, cậu hiện lên như một người trẻ bình thường đang cố sống tử tế giữa một xã hội khắc nghiệt đến mức đôi lúc gần như nghiền nát con người.
Điều khiến trilogy Spider-Man của Sam Raimi trở nên đặc biệt chính là nó không thật sự nói về siêu năng lực. Nó nói về áp lực cơm áo, về trách nhiệm, về cảm giác kiệt sức của tầng lớp lao động trong thành phố hiện đại. Và càng nhìn kỹ, người ta càng nhận ra bộ phim này vô tình trở thành một bài nghị luận xã hội cực kỳ thú vị, nơi cả chủ nghĩa tư bản lẫn những tư duy tập thể cực đoan đều bị đá xoáy theo cách rất tự nhiên.
New York Trong Spider-Man: Thành Phố Của Chủ Nghĩa Tư Bản Và Những Con Người Kiệt Sức
Không phải giấc mơ Mỹ, mà là guồng máy nghiền nát con người
Một trong những điểm xuất sắc nhất của trilogy Spider-Man là cách Sam Raimi xây dựng thành phố New York. Đây không phải New York hoa lệ trong brochure du lịch hay những bộ phim tỷ phú Mỹ bóng bẩy. Thành phố trong Spider-Man là một cỗ máy khổng lồ vận hành bằng áp lực và tiền bạc, nơi con người bị cuốn vào guồng quay lao động đến mức gần như không còn thời gian để sống cho chính mình.
Đó là thứ khiến khán giả đồng cảm mạnh đến vậy. Bởi rất nhiều người trẻ hiện đại cũng sống như Peter Parker. Họ học hành, làm việc, cố gắng sống tử tế, nhưng cuối cùng vẫn mắc kẹt trong vòng lặp áp lực tài chính, kỳ vọng xã hội và cảm giác thất bại kéo dài. Trilogy Spider-Man không tô hồng hiện thực ấy. Bộ phim cho thấy rất rõ rằng trong xã hội hiện đại, đặc biệt là xã hội tư bản, giá trị của con người thường bị đo bằng khả năng tạo ra lợi ích.
Xã hội chỉ yêu quý bạn khi bạn còn tạo ra giá trị
Toàn bộ thành phố vận hành như một thị trường lạnh lùng, nơi mọi thứ đều có thể bị biến thành hàng hóa, kể cả hình ảnh của người hùng. Đây chính là điều trilogy Spider-Man lột tả rất giỏi: xã hội hiện đại thường chỉ yêu quý con người khi họ còn tạo ra giá trị hữu ích.
Spider-Man Không Thuộc Về Một Hệ Tư Tưởng Nào
Peter Parker chiến đấu vì con người, không phải khẩu hiệu
Điều thú vị là trilogy Spider-Man không hề cổ vũ kiểu tư duy tập thể cực đoan. Nếu chủ nghĩa tư bản trong phim bị đá xoáy bằng sự bóc lột và vô cảm, thì những tư duy quyền lực nhân danh “đại cục” cũng bị đặt dấu hỏi theo cách rất rõ ràng.
Nhiều hệ thống quyền lực ngoài đời, dù mang màu sắc tư bản hay cộng sản cực đoan, đều có xu hướng nói rất nhiều về “nhân dân”, “đại cục”, “lợi ích chung”, nhưng cuối cùng từng cá nhân cụ thể lại bị biến thành công cụ cho mục tiêu lớn hơn. Người ta có thể hy sinh đời sống của hàng triệu con người miễn là hệ thống tiếp tục vận hành.
Spider-Man của Tobey thì ngược lại. Peter luôn đặt từng mạng sống cụ thể lên trên mọi thứ. Cậu không nghĩ như một hệ thống. Cậu nghĩ như một con người bình thường biết đau khi nhìn người khác đau.
Green Goblin Và Bộ Mặt Của Quyền Lực
Khi con người trở thành công cụ cho tham vọng
Norman Osborn là một phản diện cực kỳ thú vị bởi ông đại diện cho kiểu người tin rằng quyền lực có thể biện minh cho mọi thứ. Ông giàu có, thông minh, sở hữu công nghệ quân sự và có quan hệ sâu với giới chính trị. Nhưng càng thành công, Norman càng xem con người như công cụ phục vụ cho tham vọng của mình.
Đó là kiểu tư duy rất quen thuộc trong xã hội hiện đại. Các tập đoàn lớn sẵn sàng hy sinh nhân viên để tối ưu lợi nhuận. Những bộ máy quyền lực sẵn sàng hy sinh đời sống cá nhân để phục vụ hình ảnh tập thể. Dù mang màu sắc tư bản hay cộng sản cực đoan, logic vận hành đôi lúc vẫn giống nhau một cách đáng sợ: con người chỉ là phương tiện cho mục tiêu lớn hơn.
Nhưng Peter từ chối. Cậu không muốn trở thành kẻ cai trị ai cả. Điều Peter muốn chỉ là bảo vệ những người bình thường.
Spider-Man 2 Và Cảnh Tàu Điện Huyền Thoại
Khoảnh khắc “nhân dân” nhất lịch sử phim siêu anh hùng
Nếu phải chọn một cảnh phim đại diện cho toàn bộ tinh thần của trilogy Spider-Man, đó chắc chắn là phân đoạn đoàn tàu trong Spider-Man 2. Đây không chỉ là cảnh hành động hay, mà còn là một trong những khoảnh khắc giàu tính biểu tượng nhất lịch sử phim siêu anh hùng.
Peter Parker dùng toàn bộ sức lực để chặn đoàn tàu mất kiểm soát. Cơ thể cậu bị kéo căng đến giới hạn, hai tay bật máu, khuôn mặt đau đớn đến méo mó. Điều khiến phân đoạn này khác biệt nằm ở chỗ bộ phim không cố biến Spider-Man thành một vị thần bất khả chiến bại. Ngược lại, Peter hiện lên như một người lao động đang kiệt sức vì phải gánh trách nhiệm quá lớn trên vai.
Và rồi khi Spider-Man ngất đi, người dân trên tàu đã đỡ lấy cậu. Họ nhẹ nhàng truyền tay nhau cơ thể bất tỉnh ấy như đang nâng một người thân chứ không phải một siêu anh hùng xa lạ. Khoảnh khắc chiếc mặt nạ được tháo xuống, mọi người nhận ra Spider-Man chỉ là một cậu trai trẻ. Không ai phản bội cậu. Không ai giao cậu cho kẻ thù để nhận thưởng. Họ quyết định bảo vệ cậu.
“Lòng tin không thể được tạo ra bằng tuyên truyền hay khẩu hiệu. Con người chỉ thật sự tin ai đó khi họ nhìn thấy sự hy sinh thật.”
Nỗi Mệt Mỏi Của Người Trẻ Hiện Đại
Có lẽ lý do lớn nhất khiến giới trẻ ngày nay vẫn yêu Spider-Man của Tobey Maguire là vì Peter Parker phản ánh chính cảm giác kiệt sức mà họ đang trải qua. Cậu luôn mệt mỏi, luôn áp lực, luôn phải chạy giữa trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm với xã hội. Cậu không hoàn hảo, không giàu có, không được cuộc đời ưu ái. Nhưng điều đáng quý nhất là Peter vẫn cố giữ lòng tốt của mình.
Trong thời đại mà ai cũng bị ép phải thành công, phải xây dựng hình ảnh hoàn hảo và phải chứng minh giá trị bản thân liên tục, Peter Parker hiện lên như một người bình thường đang cố giữ phần người cuối cùng của mình giữa guồng quay vô cảm.
Spider-Man Của Tobey Maguire Là Cái Tát Vào Một Xã Hội Đang Dần Mất Nhân Tính
Có lẽ điều khiến Spider-Man của Tobey Maguire trở nên bất tử không nằm ở kỹ xảo, cũng không nằm ở "hoài niệm" như nhiều người vẫn nghĩ. Điều khiến trilogy này sống mãi là vì nó vô tình bóc trần bản chất của xã hội hiện đại theo cách đau đớn nhưng cực kỳ chân thật.
Một thành phố đầy ánh đèn, đầy những tòa nhà chọc trời, đầy khẩu hiệu về tự do và cơ hội, nhưng bên dưới lớp sơn hào nhoáng ấy lại là hàng triệu con người đang kiệt sức vì tiền bạc, áp lực và cảm giác bị hệ thống nghiền nát từng ngày. New York trong Spider-Man không khác gì hình ảnh thu nhỏ của chủ nghĩa tư bản hiện đại: một cỗ máy khổng lồ luôn nói về giấc mơ thành công, nhưng lại âm thầm biến con người thành bánh răng lao động có thể thay thế bất cứ lúc nào.
Peter Parker chính là nạn nhân hoàn hảo của cỗ máy ấy. Cậu cứu cả thành phố nhưng vẫn không đủ tiền thuê nhà. Cậu hy sinh tuổi trẻ để bảo vệ người khác nhưng vẫn bị xã hội nghi ngờ, bị truyền thông bóp méo và bị cuộc sống dồn vào chân tường. Điều cay đắng nhất là hệ thống mà Peter đang bảo vệ chưa bao giờ thật sự bảo vệ lại cậu.
Và càng nhìn kỹ, người ta càng thấy sự nhào nhoáng của xã hội hiện đại đôi lúc chỉ giống một lớp kính phản chiếu khổng lồ che đi sự mục ruỗng bên trong. Các tập đoàn nói về đạo đức nhưng sống bằng bóc lột. Truyền thông nói về công lý nhưng kiếm tiền bằng giật gân và thao túng cảm xúc. Thành phố tung hô anh hùng khi cần, rồi sẵn sàng ném họ xuống vực ngay khi họ không còn tạo ra giá trị. Mọi thứ đều có thể bị thương mại hóa, kể cả lòng tốt.
Và có lẽ đó mới là bi kịch lớn nhất của xã hội hiện đại: chúng ta đang sống trong những thành phố rực rỡ hơn bao giờ hết, nhưng lại ngày càng trở nên cô độc, kiệt sức và vô cảm hơn với nhau.
